Noterlik, kişilerin yaptığı işlemleri ve verdikleri beyanları resmî olarak belgeleyen bir kamu hizmetidir. Günlük hayatta notere en çok vekaletname vermek, bir belgenin fotokopisini "aslı gibidir" diye onaylatmak, çevrilmiş bir belgeyi onaylatmak, ikinci el araç alıp satmak ve karşı tarafa resmî ihtarname göndermek için gidilir. Hepsinde ortak nokta, kimliğinizin doğrulanması ve işlemin resmî kayda geçmesidir. Doğru belgelerle gittiğinizde işlemlerin çoğu tek seferde tamamlanır; eksik bir evrak ise aynı iş için ikinci kez gitmenize neden olabilir.
Noterde en sık yapılan işlemler
Vekaletname
Bir işinizi sizin adınıza başka birinin yapmasını istiyorsanız vekaletname gerekir. Örneğin yurt dışında yaşayan biri bir yakınını tapu, banka ya da araç işlemleri için yetkilendirebilir; dava takibi için bir avukata vekaletname verilebilir. Vekaletname geniş kapsamlı olabileceği gibi yalnızca belirli bir işle sınırlı da tutulabilir.
Sık yapılan hatalardan biri, vekaletnamenin kullanılacağı yerin şartlarını önceden sormamaktır. Tapu, banka ya da başka bir kurum, vekaletnamede belirli yetkilerin açıkça yazılmasını veya belgenin belirli bir şekilde düzenlenmesini isteyebilir. Notere gitmeden önce vekaletnameyi kullanacak kurumdan neye ihtiyaç duyduğunu öğrenmek, sonradan yeni bir vekaletname çıkarmak zorunda kalmanızı önler.
Verdiğiniz bir vekaleti geri almak istediğinizde de noter devreye girer. Azilname adı verilen bu işlemle vekaletin sona erdiği karşı tarafa resmî olarak bildirilebilir.
Onaylı suret
Bir kurum, belgenin aslı yerine noter onaylı suretini isteyebilir. Bu durumda belgenin aslını notere götürürsünüz; noter, kopyanın asıl belgeyle aynı olduğunu onaylar. Bu işlem için genellikle belgenin aslı istenir; yalnızca fotokopiyle gitmek çoğu zaman işe yaramaz. Diploma, sözleşme ve şirket evrakı gibi belgeler için sık başvurulan bir işlemdir.
Tercüme onayı
Yabancı dildeki bir belgeyi Türkiye'de ya da Türkçe bir belgeyi yurt dışında kullanacaksanız, çoğu zaman çevirinin onaylı olması istenir. Çeviri, noterlikte yemin etmiş bir tercüman tarafından yapılır ve noter, tercümanın imzasını onaylar. Birçok noterliğin birlikte çalıştığı yeminli tercümanlar vardır; ancak her dil için her noterlikte tercüman bulunmayabilir. Daha az yaygın bir dil söz konusuysa önceden sormak zaman kazandırır.
Belge yurt dışında kullanılacaksa, gideceği ülkeye göre apostil gibi ek onaylar da gerekebilir. Bu adımları belgeyi isteyen kurumdan ve noterlikten teyit edin.
İkinci el araç satışı
Türkiye'de ikinci el otomobil gibi tescilli araçların satışı noterde yapılır. Alıcı ile satıcı ya da onları temsil etmeye yetkili vekiller notere gider, satış sözleşmesi düzenlenir ve araç alıcının adına kaydedilir. Aracın ruhsatını ve tarafların kimliklerini hazır bulundurmanız gerekir.
Araçla ilgili bazı durumlar satışı geciktirebilir ya da engelleyebilir; ödenmemiş vergi, haciz veya rehin kaydı, muayene ve sigorta durumu bunlara örnektir. Hangi durumun işlemi durduracağını önceden noterliğe sormak ve bu kontrolleri satış gününe bırakmamak iki tarafın da işini kolaylaştırır. Satış bedelinin ödenmesi için noterlik ve bankalar üzerinden kullanılabilen güvenli ödeme seçenekleri de bulunabilir; ayrıntıları işlemi yapacağınız noterlikten öğrenebilirsiniz.
İhtarname ve ihbarname
Karşı tarafa bir konuyu resmî ve ispatlanabilir şekilde bildirmek istediğinizde noter aracılığıyla ihtarname gönderebilirsiniz. Kira, alacak ve sözleşmenin feshi gibi konularda sık kullanılır. Noter metni karşı tarafa tebliğ ettirir ve bu tebliğ resmî olarak kayda geçer. Metni kendiniz hazırlayabilirsiniz; ancak hukuki sonuç doğuracak bir konudaysa metni bir avukata göstermek, yanlış bir ifadenin ileride sorun çıkarmasını önleyebilir.
Diğer sık işlemler
- Muvafakatname: Bir işlem için başka birinin onay verdiğini gösteren belge. Örneğin reşit olmayan bir çocuğun pasaport işlemleri veya yurt dışı seyahati için diğer ebeveynin onayı istenebilir.
- Taşınmaz satış vaadi sözleşmesi: Tarafların ileride bir taşınmazın satışını yapacaklarını kararlaştırdığı sözleşme. Tapu devrinin kendisi ise tapu müdürlüğünde yapılır.
- İmza beyannamesi ve imza sirküleri: Şirket yetkililerinin imzalarını resmî olarak belgelemek için.
- Mirasçılık belgesi: Mirasçıların kim olduğunu gösteren belge. Bazı durumlarda noter yerine mahkemeye başvurmak gerekebilir.
- Ticari defter onayları: İşletmelerin tutmakla yükümlü olduğu bazı defterlere ilişkin onaylar.
Düzenleme mi, onaylama mı?
Noterde iki temel işlem şekli vardır ve bu fark hem süreyi hem de ücreti etkileyebilir.
- Düzenleme şeklinde işlem: Metni noterlik, sizin beyanınıza göre hazırlar. Vekaletnamelerin önemli bir kısmı ve bazı sözleşmeler bu şekilde yapılır.
- Onaylama şeklinde işlem: Metni siz hazırlayıp getirirsiniz, noter imzanızı onaylar. Bu durumda noter, metnin içeriğinden çok imzanın size ait olduğunu belgeler.
Bazı işlemler için kanun belirli bir şekli zorunlu tutar. Bu yüzden "kendi metnimi hazırlayıp onaylatırım" demeden önce, işleminiz için hangi şeklin gerektiğini noterliğe sorun.
Gitmeden önce kontrol listesi
- Geçerli kimlik belgesi: Fotoğraflı ve süresi geçmemiş resmî kimlik belgenizi yanınıza alın. Yabancı uyruklu kişilerden genellikle pasaport istenir.
- Belgelerin asılları: Suret onayı ve araç satışı gibi işlemlerde belgenin aslı genellikle istenir.
- Karşı tarafın bilgileri: Vekaletnamede vekilin, ihtarnamede muhatabın adı, kimlik bilgileri ve adresi eksiksiz olmalıdır. Hatalı bir adres, ihtarnamenin tebliğini geciktirebilir.
- İşlemin kapsamı: Vekaletnamede hangi yetkilerin yer alacağını, sözleşmede hangi maddelerin bulunacağını önceden netleştirin. Gerekirse belgeyi kullanacağınız kurumdan örnek metin isteyin.
- Fotoğraf: Bazı işlemlerde fotoğraf istenebilir; gerekip gerekmediğini önceden sorun.
- Tercüman veya tanık: Türkçe bilmeyen, okuma yazma bilmeyen ya da görme veya işitme engeli bulunan kişiler için işlem sırasında tercüman veya tanık bulunması gerekebilir. Böyle bir durum varsa noterliği önceden bilgilendirin.
- Ödeme yöntemi: Ücreti hangi yollarla ödeyebileceğinizi sorun.
Ücretler neye göre değişir?
Noterlik ücretleri her noterin kendi belirlediği fiyatlar değildir; resmî bir tarifeye göre hesaplanır ve bu tarife dönemsel olarak güncellenir. Bu yüzden geçmişte ödediğiniz tutar bugün farklı olabilir. Ödeyeceğiniz tutarı etkileyen başlıca etkenler şunlardır:
- İşlemin türü: vekaletname, suret, sözleşme, ihtarname gibi.
- Belgenin sayfa sayısı ve istenen nüsha sayısı.
- İşlemin düzenleme mi yoksa onaylama mı olduğu.
- Bazı işlemlerde belgede yazan bedel, örneğin bir satış bedeli.
- İşleme göre eklenebilen harç ve vergiler.
- Tercümede tercüman ücreti, ihtarnamede tebliğ masrafı gibi ek kalemler.
Kesin tutarı öğrenmenin en sağlıklı yolu, işlemi yapacağınız noterliğe sormaktır. Genel bilgi için Türkiye Noterler Birliği'nin resmî kanallarına da göz atabilirsiniz.
Hangi notere, ne zaman gitmeli?
Çoğu noterlik işlemi için ikamet ettiğiniz yere bağlı belirli bir notere gitme zorunluluğu yoktur; size en yakın ya da en uygun noterliği seçebilirsiniz. Noterler sayfamızdan il ve ilçe bazında noterliklerin adreslerine ulaşabilir, konumunuzu paylaşarak yakınımdaki noterler aracıyla size en yakın noterlikleri mesafeye göre görebilirsiniz. Noterlikler zaman zaman taşınabildiği için, haritada gördüğünüz adresin neden her zaman güncel olmayabileceğini haritadaki şube bilgisi neden yanlış olabilir yazımızda anlattık.
Noterlikler genellikle hafta içi mesai saatlerinde çalışır. Bazı büyük şehirlerde hafta sonu için nöbetçi noter uygulaması bulunabilir; ancak bu düzen her ilde ve her dönemde aynı değildir. Güncel bilgiyi ilgili noter odasından veya Türkiye Noterler Birliği'nin resmî kanallarından kontrol edin.
Araç satışı gibi her iki tarafın da hazır bulunması gereken işlemlerde, uygun saati noterlikle önceden konuşmak ve iki tarafın aynı anda orada olmasını sağlamak beklemeyi azaltır.
Sık sorulan sorular
Vekaletname vermek için vekilin de gelmesi gerekir mi?
Çoğu durumda vekaletnameyi veren kişinin noterde bulunması yeterlidir; vekil olacak kişinin gelmesi gerekmez. Ancak vekilin kimlik bilgilerinin doğru ve eksiksiz yazılması önemlidir.
Noter onaylı suret ne kadar süre kullanılabilir?
Bu konuda belirleyici olan çoğu zaman belgeyi isteyen kurumdur. Bazı kurumlar yakın tarihli onay isteyebilir. Elinizde eski tarihli bir suret varsa kabul edilip edilmeyeceğini önceden sorun.
Yurt dışındayken vekaletname verebilir miyim?
Evet. Yurt dışında yaşayanlar, Türkiye'nin dış temsilciliklerinde vekaletname işlemi yaptırabilir. Bulunduğunuz ülkedeki yerel noterden alınan vekaletnameler de kullanılabilir; bu durumda apostil ve tercüme gibi ek işlemler gerekebilir. Şartlar ve randevu için ilgili temsilciliğin resmî kanallarını kontrol edin.
İkinci el araç satışında iki tarafın da gelmesi şart mı?
Alıcı ve satıcının bizzat ya da yetkili vekilleri aracılığıyla işlemde bulunması gerekir. Vekaletnameyle işlem yapılacaksa, vekaletnamede araç alım satımına ilişkin yetkinin açıkça yer aldığından emin olun.
Kısaca
Noterde en sık vekaletname, onaylı suret, tercüme onayı, ikinci el araç satışı ve ihtarname işlemleri yapılır. İşlemin sorunsuz geçmesi için geçerli kimlik belgesi, belgelerin asılları ve karşı tarafın doğru bilgileriyle gitmek çoğu zaman yeterlidir. Ücretler resmî tarifeye göre hesaplanır ve işleme, sayfa ve nüsha sayısına göre değişir; kesin tutarı noterlikten öğrenin. Başka bir kurumda kullanılacak belgelerde, o kurumun şartlarını önceden sormak en çok zaman kazandıran adımdır.